Борка Аврамова - првиот тетовски вајар

posted Feb 8, 2017, 7:16 AM by Darko Gavrovski   [ updated Feb 8, 2017, 7:22 AM ]
~ 08.02.2017 ~ Борка Аврамова e родена Тетовчанка, првата македонка академска вајарка - автор на првата самостојна изложба на скулптури во Македонија што отворена во Скопје во 1954, воедно беше и првата самостојна изложба на жена-уметник кај нас.
Таа го задолжува родното Тетово со споменикот ПОБЕДА во 1962. кое денеска се наоѓа покрај Домот на Културата во центарот на градот.

Ова е обид за прв пат детално да се престави делото на оваа Тетовчанка пред нејзиниот град:

Борка Аврамова во своето ателје


Борка Аврамова во своето ателје


‘Девојка која седи’
теракота, 1960-ти


Човек од Планина
1962. теракота
МСУ Скопје


Циклус ‘Жена’
теракота - 1960-ти


‘Бизон’
1960-ти - Глиптотека Загреб


’Глава на Албанец’
1954.
Национална Галерија


‘Девојка која стои’
1977. Загреб






Биографија

Борка Аврамова е родена во Тетово на 09.октомври 1924.

Во Скопје завршува Основно училиште, Гимназија и Уметничка школа (1945-1948). По ова заминува во Загреб каде Скулптура студира на Академијата за Ликовни Уметности (1948-1953) во класата на Проф. Фране Кршиниќ. Во Загреб го запознава и во 1950. се мажи за акдемскиот сликар Светозар Домиќ (Сплит, 02.08.1918 — Загреб, 30.01.1993). Со него имале само една ќерка која починала без да остави свои наследници.

Во 1953. се враќа во Скопје каде станува член на ДЛУМ (Друштвото на Ликовни Уметници на Македонија). Во Скопје останува до 1960. каде учествува на самостојни и изложби на ДЛУМ. Во 1954. ја организира првата самостојна скулпторска изложба воопшто организирана во македонската историја од еден македонски вајар (скулптор) во ’Домот на Градежниците’ во Скопје.

Од 1959-1960 е студиски престој во Париз како стипендист на Фондот Моша Пијаде. 

Во 1960. се враќа во Загреб каде истата година станува член на УЛУХ (Удружење Ликовних Уметника Хрватске) организира бројни самостојни изложби и изложби како дел на УЛУХ. Од 1960-1963 е соработникво државната Мајсторска работилница на проф. Фране Кршиниќ во Загреб. 

Нејзин основен материјал е глина и бронза, а во подоцнежниот период теракота. Ги работела идејните решенија за споменици (Петрова Гора и Макљен). Делата и се наоѓаат во галерии, музеи и приватни збирки ширум светот.

Во Македонија има околу 25, можеби нешто повеќе дела на Борка Аврамова, земајќи ги предвид „Споменикот Победа“ во Тетово (1962) и мермерната парковска скулптура („Бизон“, 1967) во Прилеп. Најголемиот број е во посед на приватни лица, додека Националната галерија на Македонија во својата колекција има 4 дела, а по едно имаат МСУ, МАНУ, Музејот на Македонија и Дом на културата „Ацо Шопов“ во Штип.

од 1960. во Загреб останува трајно да живее и твори се до својата смрт 25.март 1993.


Нејзиниот Споменик на Победата во Тетово

Борка Аврамовска му се оддложи на својот град со траен споменик во центарот на Тетово, изграден во 1962.
Тетовчани ретко знаат дека споменикот оргинално наречен ПОБЕДА (со ова оргинално име бил направен. денес неправилно наречуван ‘споменик на револуцијата’) кое се наоѓа во центарот на Тетово, до денешниот дом на Култура е всушност е изграден од Тетовчанката Борка Аврамовска.
Тој е изграден по конкус на кој победува нејзиното идејно решение во 1962, а поставен пред тогашната зграда на Општина Тетово (денес покрај Домот на Култура).


Ликовен Израз

Ликовните критичари вака го оценуваат нејзиниот опус:
Првите дела се одликуваат со прочистување на поединостите во корист на цврстит волумен (Каракачанка 1954, портретот Радмила 1958, Јенвски 1959). Изложила портрети со етнографски обележја, но со модерна форма и без класични анатомски пропорции од кои најпозната е ’Албанец’ од 1954.
Својот ликовен израз го гради на портретот кој завзема значајно место во нејзиното дело (Д. Иванишевиќ, 1961, Дафне 1961. и 1963. и Ј.Каштелан 1962).
Истражувајќи ги вајарските форми таа понекогаш создава форми од истото дело (Брѓанин 1, 2 и 3). Во композицијата ‘Бизон’ остварува чиста сугестивна форма (Лежечки Бизон 1961, Композиција 1962); Своевидно поврзување на скулптура и слика (Циклус Глифи 1974).


Изложби

Аврамова има бројни преставувања од кои голем број самостојни изложби или изложби заедно со својот сопруг Домиќ.

1954. Прва самостојна изложба - Скопје, Дом на Градежниците
1955. дел од Биенале на медитеранските земји - Александрија, Египет
1956. дел од Медитеранско Биенале во Милано и Ријека
1956. дел од Меѓународна изложба на графика и скулптура во Carrara
1962. Втора самостојна изложба - Загреб, Salon ULUH
1962. изложба со сопругот - Сплит, salon ULUH
1963-1964. изложби на слики и скулптури дарувани за Скопје - Загреб и Скопје
1964. изложба со сопругот - Загреб, Salon ULUH
1964. Втор Триенале - Белград
1965. Трета самостојна изложба - Милано, Galleria Montenapoleone
1965. Scultura nella casa - Милано
1965. Четврта самостојна изложба - Белград, Salon ULUS
1965. изложба на Дарувани дела 26. juli 1963. – 26. juli 1965. во Скопје
1966. вајарски симпозиум ‘Мермер’ - Прилеп
1966. изложба со сопругот - Сплит, Galerija umjetnina
1966. изложба со сопругот - Задар, Moderna galerija
1967. изложба со сопругот - Ријека, Salon doma JNA
1967. дел од изложба ‘Југословенски Портрет’ - Тузла
1968. дел од Меѓународна изложба на отворен простор во Legnano
1970. Загреб, Zagrebački salon
1970. Петта самостојна (ретроспективна) изложба - Скопје, Уметничка Галерија
1970. Ликовни средби - Суботица
1970. Peti zagrebački salon - Загреб
1971. дел од ‘Скулптури на жени во Хрватска’ - Gliptoteka JAZU u Zagrebu
1972. Шеста самостојна изложба - Загреб, Galerija Dubrava
1974. Kiparstvo XIX i XX st. u Hrvatskoj, Загреб
1975. Šesta izložba Saveza likovnih umjetnika Jugoslavije, Сарајево
1975. дел од Меѓународна изложба на отворен простор во Legnano
1975. Recentna hrvatska likovna umjetnost, Загреб
1977. 20 godina hrvatskog kiparstva, Загреб
1978. Седма самостојна изложба - Загреб, Galerija Lotrščak
1978. Ликовна Колонија - Примоштен
1978. Вуковар
1979. Винковци

Во 2012 постхумно се организираше во Скопје голема ретроспективна изложба на целокупниот опус на оваа значајна македонска вајарка (повеќе: ОВДЕ)



Извори:

  • Dimče Koco: Prva samostojna izložba na Borka Avramova. Nova Makedonija, 11(1954) 29. X.
  • Elena Cvetkova (E. C): Snaga volumena. Večernji list, 4(1962) 874(7. V), str. 7. 
  • Josip Depolo: Privrženost figuraciji. Vjesnik, 23(1962) 5477(22. V), str. 7. 
  • Vladimir Maleković: Inspirirani Skopljem. Vjesnik, 25(1964) 6330(1. X), str. 6. 
  • a.c.: Gallerie milanesi. L’Italia (Milano), 1965, 29. IV. 
  • Josip Budak: Likovno osvježenje. Narodni list, 17(105)(1966) 791(26. XI), str. 7. 
  • Vanda Ekl: Dvije izložbe tri autora. Suštinska vrijednost volumena. Vjesnik, 27(1967) 7168(2. II), str. 6. 
  • Miodrag Kolarić: Avramova (predgovor katalogu izložbe). Skoplje 1970. 
  • Grgo Gamulin: Izgubljeni spomenik. Hrvatsko sveučilište, 1(1971) 19(22. IX), str. 13. 
  • Vladirnir Maleković: Žena, stvoritelj i stvaralac. Vjesnik, 33(1972) 9001(10. III), str. 5. 
  • Juraj Baldani: Avramova i Domić. Čovjek i prostor, 20(1973) 245, str. 31. 
  • Oltre sessanta scultori alla XI-a Mostra internazionale di scultura all’aperto. La Prealpina (Legnano), 1975, 24. IV. 
  • Žarko Domljan: Borka Avramova (predgovor katalugu izložbe). Zagreb 1978.
Comments