Тетосќи Новине !

Објавени Наслови:







Куќите од 1986 кои ги нема, до Културен Дом

posted Nov 15, 2017, 12:13 PM by Дарко Гавровски   [ updated Nov 22, 2017, 9:27 AM ]


Десно се куќите на тетовската фамилија Гулевци сликани 09.октомври 1986.

СЕ НАОЃАЛЕ НА: улица Маршал Тито, веднаш спроти денешното седиште на СДСМ Тетово и Уни Банка.
Овие куќи се рушени само 1 година подоцна во 1987 и со тоа завршува проектот целиот кварт на кој се наоѓа Денешниот Културен Дом да биде посветен нему, а куќите да се рушат. 
Тој проект започнал со рушење на Тупан Џамија 1965, а завршил по 22 години, пролеттта 1987 токму со рушење на овие останати куќи.

Сите куќи се експроприрани, а моите соговорници се сеќаваат дека Културниот Дом паралено се градел позади нивниот двор (пуштен е во употреба 1972 година) додека они сеуште живееле тука.
На втората слика дури и се гледа врвот од Културен Дом зад куќите.

На нивното место денеска е всушност вториот коловоз од Булеварот Маршал Тито кој беше проширен. Зад куќиве денеска би бил влезот на Денешната Градска Библиотека под Културен Дом.

Куќите на Гулевци

На првата слика се двете куќи на Фамилија Гулевци. Десната на првата слика (или целата куќа на втората слика) е постарата купена во балканските војни од Сане Ристов Гуле (познат илинденец и забележан тетовски револуционер. Тука живеел и починал), и таа куќа ја наследил неговиот син Атанас, кој пак е татко на Тома Ристоски - Гуле (денес преселен во Гевгелија). Зад оваа куќа започната била куќа за вториот брат Драго кој починал 1948 и затоа била недовршена (таа била користена како магацин на Треска, а потоа на нејзино место е дел од Домот на Култура кој до скоро беше шаховскиот клуб)
 
За да бидат браќата заедно, за третиот брат - Душан се купува плацот десно од оваа куќа (на првата слика: десна куќа, на третата: десна куќа и на четвртата: куќата во средина). Таа е изградена 1928 година (се гледа и датумот на зумираната слика) и во неа живееле и неговиот син Санко-Гуле, и синот на Санко - Крсте (денес преселен карши Тетовскиот Црвен Крст).

Адресата на оваа куќа на Душан се сеќаваат дека се водела 'Ул.Маршал Тито бр.33'. Во неа долу имало 3 дуќани, и тоа пред рушењето: Бомбониера 'Бамби', железара 'Занат Сервис Македонија' и продавница за авто-гуми (oдреден период и дуќан за модни обувки).

На четвртата слика, најдесно на крај, високата куќа е на фамилија Анчевци. После неа е раскрсницата на Ул. Јане Сандански и ул. Маршал Тито, а по неа во низот била куќата на Тупанче.

Ова би била сликата на оваа улица, која би ја затекнале од 1920-тите до 1987 година, штом на едни куќи пишува дека се градени 1928, а некои и порано пред и за време на балкансите војни.

За поголема резолуција, погледни ги сликите во албумот: ОВДЕ.


Благодарност за сликите на фамилија Гулевци: 
Крсте Ристоски и синовите Саше и Мики.
















https://picasaweb.google.com/101635374174822387076/6482441139201704081#6488752008720756418


https://picasaweb.google.com/101635374174822387076/6482441139201704081#6488752245172787522


https://picasaweb.google.com/101635374174822387076/6482441139201704081#6488752791140031218


https://picasaweb.google.com/101635374174822387076/6482441139201704081#6488753105783685442



Нов проект: Дигитализација на Тетовското Наследство

posted Oct 20, 2017, 3:47 PM by Darko Gavrovski

21.10.2017 ~ Започнуваме уште еден Мега Проект: 'ДТН - Дигитализација на Тетовското Наследство' каде планирам да ги ставам сите новински исечоци, магазини, стари книги за Тетово на едно место, и кои ќе помогнат на сите идни истражувачи и историчари.

Првата збирка новински исечоци е веќе поставена:
Тетово (Калканделен) во весници на Англиски Јазик од времето на Османлиското владеење (до 1912 година)
Следат уште збирки по теми и години...

Целокупната збирка ќе биде ставена на следниот линк:

http://www.gavro.com.mk/galerija/docs

Филм снимен во Тетово 1982 - 'Време на Летала'

posted Jun 11, 2017, 3:52 AM by Darko Gavrovski   [ updated Jun 11, 2017, 6:22 AM ]

~ 11.06.2017 ~ Во 1982 режисерот Иван Митевски за место на снимање на својот филм 'Време на Летала' го одбира стариот дел на Тетово.

Првата и последната сцена (со рингишпилот) е снимено на Колктук (на денешното игралиште пред црквата Свети Никола). Голем број сцени во домашна атмосфера се снимени во 2 стари куќи кои се сега за жал пред распаѓање, продадени и ненаселени на ул. Гоце Делчев (Јајчароо Маало), а снимени се и дуќаните карши Двата Бреста и старо Медицинско училиште (пред тоа стара Гимназија крај Пена)...

Оргиналниот постер од филмот




Embed gadget


Опис:
Последните мирни денови пред почетокот на 2. светска војна.

''Секое време си има своја игра. Ова е време кога детската фантазија умееше да создаде уметност преку фантазија. А возрасните уживаа во љубовен занес.
Време кое сурово го прекина војната и означи крај на едно детство и една младост.''

Режисер: ИВАН МИТЕВСКИ

Сценарист: Русомир Богдановски

Улоги: Силвија Стојановска (Вети), Јорданчо Чевревски (Митруш), Киро Ќортошев (таткото на Митруш), Ацо Стефановски (таткото на Вети), Предраг Дисљенковиќ, Игор Џамбазов (братот на Вети), Фирдаус Неби (синот на чичко Панче), Душко Јовановиќ, Сабина Ајрула, Таска Балабанова (мајката на Вети), Вера Вучкова, Ева Аманатиду, Лидија Велкова, Светолик Никачевиќ, Гоце Тодоровски (поштарот), Панче Камџик (Книжарот, чичко Панче), Шенка Колозова (жената на Панче), Драги Крстевски, Владимир Светиев, Васо Ангелов, Илко Стефановски, Мери Василевска, Иво Јовановски, Наташа Хаџиристиќ,
Александра Шуревска, Борче Георгиевски, Ѓорѓи Мисковскиi, Виктор Кочовски, Сашо Кочовски, Доминик Саурек.

Заштитено Културно Наследство во Тетовско (?)

posted Mar 6, 2017, 2:15 PM by Darko Gavrovski   [ updated Mar 6, 2017, 2:36 PM ]

~ 06.03.2017 ~ Ако сте се прашувале некогаш зошто секој ден се рушат примероци на старата градска архитектура во Тетово, одговорот е следен: Во Градот Тетово ЕДИНСТВЕНО 9 (девет) куќи се заштитени со Закон и на листата за Културно Наследство. Ќе се сложите дека во Тетово има многу повеќе од 9 куќи што треба да бидат заштитени. И тоа веднаш. Само нема кој да предложи валоризација после последната од пред 40 години.


Ова е список на објектите од Тетовскиот Крај а прогласени за Недвижно културно наследство на Македонија според евиденцијата во Регистарот на културно наследство на Управата за заштита на културното наследство на Македонија (УЗКН) заклучно со последната листа од 30 септември 2014 г. 

Во цела Македонија вкупно за културно наследство се прогласени 1235 објекти и места. Од нив само 28 се од Тетовскиот крај, од кои само 14 во самиот Град Тетово.

Ова е одговорт на сите оние кои се зачудени од секојдневното уривање на прекрасни примероци на стари градски куќи во градот Тетово - во целиот град само 9 куќи се воопшто ЗАШТИТЕНИ. Неможе да се зачува нешто што воопшто и не е заштитено, а причина за тоа е што не постои иницијатива од самите Тетовчани за предлог за заштита на значајните куќи во градот. Последната валоризација и истражување што да се зачува во Тетово е од 1970-тите. Да не зборуваме дека во целиот Тетовски Крај нема ама баш НИТУ ЕДЕН заштитен примерок на стара селска куќа од Долно-Полошкиот крај.

Се додека оваа листа е толку скудна ќе бидеме секојдневно сведоци на уривање на бисери на староградската архитектура. За ова или може да се чека некој да се сети седејќи во канцеларија на УЗКН во Скопје, или иницијативата треба хитно да биде покрената од Тетовчани. 

Замислете не се заштитени објетктите на: стара библиотека, работнички универзитет, музичко училиште, куќата на Бранко Гапо, педесетина вредни куќи на ул. Гоце Делчев и споредните улици, Однадвор шараната турска куќа на Ул. К.Ј.Питу од 1905, Стариот лик на дуќаните на Ул. Страшо Пинџур од 1920-тите, Старата Пошта, Архивот.... Старите куќи во Горно Маало, Саат Маало... Листата може да биде бесконечна... Но нема кој да ја состави...

Најстрашно е што: и да не се заштитени, нема барем институционален каталог и валоризација, барем организирана официјална фото-докумнетација од старите објекти... а некој зема плата за тоа...  Несериозно е државата да има листа од само 9 куќи како единствен репрезент на тетовската стара архитектура (едно време беа и до 17... ама ги избришаа од листата зошто пропаднаа...)

Ова значи дека секоја од овие вредни споменици на старата архитектура - може утре да биде рушена - а вам ќе ви остане само да викнете локална телевизија да сними... и толку

Можеби не е од незнаење... можеби некому одговара само побргу на тоа место да изгради нова зграда...

Изволте... Слободно рушете све освен овие 9 куќи... Според листата све друго е непотребно и слободно за зграда.. РУШИ


Подолу е листата на заштитено Културно Наследтво по Општини и населени места:

Општина ТЕТОВО

Град ТЕТОВО
  1. Арх. локалитет “Кале/Хисар/Балтепe”
  2. Камен Мост на реката Пена
  3. Стар турски амам, ул.”Илинденска”бб
  4. Големо теќе “Серсем Али Баба” со сите објекти
  5. Шарена (Алаџа) џамија со тулбето
  6. Куќа на ул.”Кузман Јосифовски-Питу” бр.130
  7. Куќа - соп. Општинско собрание, ул.”Гоце Делчев” бр.93
  8. Куќа на ул.”Браќа Миладинови” бр.103 (нов бр.164)
  9. Куќа на ул.”Браќа Миладинови” бр.101 (нов бр.166)
  10. Куќа на ул.”Браќа Миладинови” бр.34 (нов бр.111)
  11. Куќа на ул.”Браќа Миладинови”бр.54 (нов бр.93)
  12. Куќа во која е формиран ЦК на КПМ, ул.”Гоце Делчев”бр.83
  13. Родна куќа на Народниот херој Ѓоце Стојчевски, ул.”Радован Цониќ”бр.92
  14. Алимбегова куќа - Стара болница, ул.”29-ти Ноември”бр.16


Село ЏЕПЧИШТЕ

  1. Арх.лок. ,,Римска Црква"

Општина Т Е А Р Ц Е

Село ТЕАРЦЕ

  1. Стара џамија во с.Теарце
Село ЛЕШОК
  1. Арх. локалитет “Црница”
  2. Арх. локалитет “Два бреста”
  3. Гроб на Кирил Пејчиновиќ
  4. Црква “Св.Богородица”-Манастир Лешок
  5. Црква “Св.Атанас”
Село НЕПРОШТЕНО
  1. Црква “Архангел Михаил”
Село СЛАТИНО
  1. Арх. локалитет “Долги Грм/Коларица”



Општина БРВЕНИЦА

Село ЧЕЛОПЕК

  1. Црква “Св. Никола”


Општина Ж Е Л И Н О

Село ЖЕЛИНО

  1. Мост на реката Вардар кај с. Желино


Општина Ј Е Г У Н О В Ц Е

Село СИРИЧИНО

  1. Црква “Св.Петка”
Село БЕЛОВИШТЕ
  1. Арх. локалитет “Градиште”
Село ОРАШЈЕ
  1. Арх. локалитет “Орешко Кале/Стрезово Кале/Собри”




Галерија на Икони - во црквата Св. Кирил и Методиј

posted Feb 19, 2017, 2:47 AM by Дарко Гавровски   [ updated Oct 10, 2017, 2:06 PM by Darko Gavrovski ]

~ 19.02.2017 ~ На вториот спрат од тетовскиот градски соборен храм ’Св.Кирил и Методиј’ се наоѓа значајна Галеријата на Икони кои Тетовчани и посетители од страна, би требало да одвојат време за да ја посетат

Галеријата на икони во црквата Св. Кирил и Методиј во Тетово е една од најраните поставки на икони во црковен галериски простор во Македонија. Постари од неа се ... ЧИТАЈ ПОВЕЌЕ

Скриениот Попис: сите тетовски жртви 1941-1945

posted Feb 16, 2017, 9:27 AM by Darko Gavrovski   [ updated Feb 17, 2017, 2:50 AM ]

~ 16.02.2017 ~ За прв пат го објавувам точниот број на жртвите во Тетовско од војната 1941-1945. Точно 546 жртви на ‘фашистичкиот терор’. За прв пат и целосна анализа на податоците од официјалниот статистички попис на жртвите кој претходно не бил објавуван намерно.


За прв пат го објавувам точниот број на жртвите во Тетовско од војната 1941-1945. Точно 546 жртви од старата Тетовска Општина на ‘фашистичкиот терор’. За прв пат и целосна анализа на податоците (по села, етнички состав, причини за погибијата и година на истата) од официјалниот статистички попис на жртвите кој претходно не бил објавуван намерно !

НАЈДОЛУ: Целокупната листа од Тетовско за секоја населба - со Име и Презиме на секоја жртва, раѓање, погинување...

Погледни ја листата најдолу, можеби меѓу некои од овие имиња, се кријат и твоите предци

Досегашната наука за овој период е или пристрасна во анализите или дава само паушални броеви и претпоставки... незнаејќи за постоењето на Официјален Попис на жртвите спроведен во 1964/65, а кој никогаш претходно не бил објавен од политички причини.

Сега овде, за прв пат пред тетовската јавност ги објавувам податоците за Тетово, (достојни можеби и за цела една научна книга објавена со ваков наслов) а со детална моја анализа и статистика, за конечно да се даде научна потврда за жртвите од овој период.

Имаме во предвид дека конечните факти за секоја жртва никогаш можеби нема да биде утврдена и конечна. Но до ден-денешен оваа листа составена врз онова на официјалниот попис 1964-65, е најкомплетната, официјална, научно верификувана листа за жртвите на војната 1941-1945 кога и да е објавена... пред очите на јавноста по цели 50 години !


Скриениот официјален попис на Жртвите од Војната 1941-45

Сојузниот Извршен Совет на СФРЈ, на 10.јуни 1964 одлучува да се изврши попис на воените жртви од 1941-1945. Врз основа на тоа на 17.јуни формирана е Сојузна Пописна Комисија а обработката на податоците е доверен на Сојузниот Завод за Статистика. Организацијата на пописот по Републики требало да го спроведат републичките комисии.

Според одлуката требало да се попишат сите жители на Југославија кои биле ’жртви на фашистичкиот терор’ во периодот од 06.април 1941 до 15.мај 1945. Во методологијата било јасно наведено дека треба да се попишат сите цивилни жртви по разни основи, како и сите припадници на партизаните (припадници на НОВ и ПОЈ).

За пописот биле ангажирани повеќе од 25.000 попишувачи и уште 5000 кои се занимавале со помошни работи.

Пописот е спроведен во Ноември 1964, а потоа продолжен до Април 1965.

Зошто пописот не бил објавен? Бројките во резултатите биле помалку од очекуваните !... имено, со овој попис излегло дека  во цела Југославија има точно 597.323 жртви на војната, што било далеку под дотогаш прокламирани и проценувани 1.706.000! Затоа, Сојузниот Извршен Совет го прогласува пописот за неквалитетен, па донесена е одлука за ставање на забрана за користење на пописот. Целокупниот материјал е предаден на Архивот на Југославија каде и денес во оргинал се чува, притоа никогаш да не биде објавен.

Дури во март 1992 Извршниот Совет на новата Сојузна Република Југославија конечно ја трга забраната (го декласифицира) за користење на податоците од овој попис, при што биле објавени во едиција од 16 дела, која била достапна само на мал број институции на користење.

Во 1995 година во Белград институционално се формира Музеј на Жртвите на Геноцидот, која за примарна задача го превзема токму анализа и ревизија на списокот од овој попис. Го дополнува и ревидира 1995-98 и повторно 2002-2008 за конечно резулатите да ги стави достапни за јавност, поделени по Републики при што е и целокупната листа за Македонија од каде јас ги вадев податоците за Тетово.


Точно 546 жртви од Тетовско

Според анализата на листата од Тетовско најдолу (под што се подразбира старата Општина Тетово), овој крај дал точно 546 регистрирани жртви на ‘фашистичкиот терор’.

  • Жртви: Секоја жртва е заведена со: Име, татково име и Презиме / година на раѓање / националност / која година е убиен / околности на смрта / каде е убиен / шифра под која се води во евиденција
  • Населени места: Листата е поделена по населени места. Од Тетовско има жртви во 76 места (градот Тетово + 75 села). На листата се преставени по азбучен ред. Инаку Тетовско има 93 населби (градот +92 села). Ова значи дека само 17 села во Тетовско биле среќни да немаат ниедна жртва.
  • Најмногу жртви по места: Тетово (116), Вратница (24), Беловиште (23), Челопек (20), Одри (17)...
  • Најстара жртва: роден 1869 - старец од 74 години - Старчевиќ Петар од Тетово, србин, убиен 1943 во затвор
  • Најмлада жртва: роден 1942 - бебе убиено во директен терор на само 1 година во 1943, - Цветановски Трајанче од Тетово, македонец.

По националност:

Интересно е да се види, за разлика од стереотипот и претпоставките - дека гледано по националност водат скоро еднакво жртвите Македонци (44,63%) и Албанци (42,96%)

Најголемиот дел од Албанците погинале во 1945 на воиштата на Сремски Фронт и низ Југославија.

Ова е опомена за сите оние кои следен пат ќе го чкртаат ‘Споменикот на Победата’ во центарот на Тетово, дека чкртаат графити - над коските и на МОИ но и на СВОИ предци кои животот го дале под слоганот ’Смрт на Фашизмот - Слобода на Народот’!

Остатокот од националности го чинат: Срби (8,33%), Турци (2,04%) и Останати (2,04%) а последниве се состојат од по 2 Хрвати, Муслимани и Црногорци и по 1 Словенец, Евреин и ‘непознато’.

Изјавите за националност ги давале роднини на жртвите при пописот 1964.






По години на погибија:

По анализа на сите 546 жртви, броени по години кога биле убиени се гледа уште еден фрапантен податок:

Дури 50,18% или над Половина се убиени 1945 година (и тоа првите месеци, зошто војната завршува 15.мај 1945).

Ако се знае дека Тетово е ослободено на 19.ноември 1944 година, ова би значело дека повеќе Тетовчани се убиени ПО ослободувањето на Тетово, него ЗА ВРЕМЕ на окупацијата.

По број на жртви следи 1944 година (26,92%), потоа 1943 (12,09%). Најмалку жртви се забележани во 1942 (4,21%), а првата година од војната 1941 биле 6,59% од жртвите.





По причини за погибија:

Според методологија на пописот од 1964/65, биле наведени точни категории за околностите под кои некој бил убиен од 1941-1945.

Видна е поделбата на Цивилни Жртви: при борби или бомбардирање за време на т.н. Априлска Војна 1941 (кога Германија ја напаѓа Југославија); во Директен терор од фашистите, или при борби и бомбардирање за време на останатиот период од војната.

Се двојат и воените жртви на т.н. Партизани (или членови на НОБ и ПОЈ) кои загинале како борци или пак биле заробени во затворитите на фашистите и таму починале.

Јас ги анализирав и човек по човек и местата каде погинале борците на НОБ:

Најбрутален е показателот дека дури 53,30% од сите жртви од Тетовско погинале на боишта НАДВОР од Македонија (Сремски Фронт, Дубровник, Истра, Загреб...), т.е. за туѓа кауза и цел ослободување на северните делови на Југославија.

Само 10,07% умреле како борци при битка внатре ВО Македонија.

20,15% од жртвите се цивили кои настрадале во Директен Терор од Фашистите.

Останатите, по проценти во графиконот подолу




Интервју: Гојко Ефтоски - тетовски новинар

posted Feb 14, 2017, 7:04 AM by Darko Gavrovski   [ updated Feb 14, 2017, 2:04 PM ]

~ 14.02.2017 ~ Интервју со Ефтоски, еден од доајените на тетовското новинарство, дописник од Тетово на многу весници, основач на локалниот Весник ПОЛОГ, и автор на повеќе книги за Тетово. 
Иако цел живот правел интервјуа и репортажи, сега од мене за прв пат и тој е во позиција да биде интервјуиран, зошто го има задолжено Тетово со својот долгогодишен труд... и годинава со ЈУБИЛЕЈ од 50 ГОДИНИ НОВИНАРСКИ СТАЖ !!!


На 14.02.2017 го имав првото интервју кој некој го прави со господин Гојко Ефтоски - човекот кој секогаш другого интервјуираше и правеше репортажи како Тетовски Новинар. Тоа е човекот кој по многу нешта го има задолжено Тетово... дописник од Тетово, основач, уредник, директор на локалниот весник ПОЛОГ, автор на книги за Тетово...
Еве што Ефтоски сподели за нашиот Портал, како одредници од неговиот живот:
Роден на 13.09.1941 во Врапчиште по што се населува во Тетово каде цел живот работи и живее. Негова сопруга е Бранка, деца: Јелица (1963-) и Сашо (1965-2001).

Покрај бројните општествени функции на кои бил, тој најактивно се занимава со новинарство. Годинава празнува 50 години новинарски стаж, започнувајќи уште 1967 како дописнинк на вечер па се до ден денес !

Во 1967 избран на огласот за дописник од Тетово на весникот ’Вечер’ каде останува цели 34 години се до 2001. Дописник е и на други бројни весници (подолу цела листа).

Во 1969 заедно со Живко Стефановски се основачите на Локалниот Весник ПОЛОГ, како орган на Сојузот на Социјалисти на Тетово, кој потоа се обединува со Радио Тетово во 1971 во еден 'Центар за Информирање и Издавачка Дејност ’ПОЛОГ’ - Тетово'. Токму Ефтоски бил и Директор на овој центар од 1975 до 1983.

Во 1974 завршува и едногодишна школа на тогашниот престижен Југословенски Институт за Новинари во Белград, каде еден од неговите професори е и познатиот писател и новинар Момо Капор.

Автор е на 8 книги за Тетово (види подолу листа)

Значаен придонес има и во спортскиот живот со тоа што во 1980-тите е член на одборот на Одбојкарскиот Клуб Љуботен а во еден период и Претседател. Член на одбојкарскиот сојуз на Македонија и на Југославија (таму и член на претседателството).

Од 1999 до денес е редовен дописник од Тетово за Весникот 'Утрински Весник'.

На прашањето, на кои негови написи во кариерата е најповеќе горд, јасно одговара дека тоа се репортажите кои ги објавува во весниците, а се однесуваат на цели историски теми за историјата на Тетово (хоровите, школството, Лешок итн).

Ефтоски напоменува дека според неговата евиденција во целокиупниот негов дописнички стаж во овие 50 години (1967-2017) тој има објавено над 30.000 прилози. Според пресметките, ако тие се во просек текстови од половина страна тоа значи дека има објавено над 15.000 страници текст. На шега вели: тоа ’во превод’ би биле дури 150 романи од по 100 страни...

Негови идни планови, покрај ангажманот како дописник за ‘Утрински Весник’ и ‘Пензионер’ се и објавување на уште 3 книги со неговите новински написи за Војната 2001, Како и Неговите Новински Репортажи од Тетово, и новинските исечоци 'На минута со...' кое го објавуваше како дописник за Утрински.


Весникот и Издавачки Центар ПОЛОГ

Ефтоски ни раскажа за историјата на Издавачкиот Центар Полог (каде 7 години бил и Директор) и двата најважни делови на овој Ценар: Весникот Полог и Радио Тетово:

1967 во Работничкиот Униврзитет (стариот, на местото на денешниот ГТЦ во Тетово) се формира Радио Тетово со 15 ватна станица по иницијатива на Бране Штакле како орган на Работничкиот Универзитет

1967 – Го формираат заедно со Живко Стефановски весникот Полог каде он е Главен и Одговорен Уредник а Живко Директор, првин на Македонски и Албански јазик, еднаш месечно. 

1971 се спојуваат Полог и Радио Тетово во Центар за Информирање и Издавачка Дејност 'Полог' –Тетово – како орган на Социјалистички Сојуз на Општина Тетово

1975 излегува тројазично (сега и на Турски), а Центарот го превзема и водењето на Службениот весник на Општина Тетово. 

Седиштето на весникот е напрвин од 1967 во денешната зграда на денешното Биро за Социјални Работи во Тетово (ул.121), од каде 1971 им се придружува и радио Тетово префрлајќи се од Работнички Универзитет тука. Од 1976/7 Центарот се префрла во зградата на ул.Радован Цониќ (спроти Тетовскиот Музеј) каде останува до крајот.

Издавачкиот центар во чиј склоп е и Радиото и Весникот од 5-6 вработени на почетокот станува на 24 вработени до 1983. Издавачката дејност покрива издавање и на над 40 наслови на книги на различни автори од Македонија.

1973/4 - Ефтоски е иницијатор за формирање на ’Здружение на Локални радио Станици во Македонија’ кое функционира до 1990-тите.

Од 1975 до 1983  Директор на Центарот за издаваштво ’Полог’ е токму Гојко Ефтоски.

1975/6 – На Радио Тетово се воведува емисија на 4-ти јазик: Ромски – со што Радио Тетово влегува во историјата како Радио на кое прв пат во светот се слушнал Ромскиот јазик

Посебно горд е што за време на неговиот манадат како директор, во 1981 се отвора зградата на Радио Тетово на патот кон Брвеница опремена со предавател од 2 кв, со среднобранова антена, ултра кратки бранови, 2 студија (мало и големо), скривница, најсовремен агрегат за струја...

Се сеќава дека Радиото било толку рентабилно, особено со ‘поздрави и честитки’ што во одредени периоди само 10% од приходите биле од страна на општината и тоа можело да се самоодржува.

Дејноста на издавачкиот центар, весникот Полог и Радио Тетово трае до 1990-тите кога згаснуваат особено по Законот за приватизирање на локалните радио станици.

Ефтоски во својата кариера е тетовски дописник на:

  • Радио Гостивар 
  • Млад Борец 
  • Студентски Збор 
  • Компас (локален тетовски весник)
  • Монитор (локален тетовски весник)
  • Неколку ревијални весници во Македонија 
  • Борба (на сојузно ниво, во 1970-тите) 
  • Весник ’Фудбал’ 
  • Весник ’Спорт’
  • Од 1967 до 2001 - весник ’Вечер’ 
  • Од 1999 до денес – ’Утрински Весник’ 
  • 2003/2004 – Радио Детроит на Македонски Јазик во САД
  • Од 2011/12 до денес – весник ’Пензионер’ 

Книги на Ефтоски:

Ефтоски е самостоен автор или коавтор на неколку монографии и книги:

Биографија

  • 13.09.1941 – роден во Врапчиште Гостиварско по што се сели со семејството во Тетово. 
  • 1959 завршува учителска школа во Скопје. 
  • 1960-63 работи како стипендист на Тетовската Околија во Општина Жеровјане.
  • 1963-65 е на Виша Социјална Школа во Скопје
  • 1965 е на отслужување на воениот рок во Билеќа.
  • 1966 – Претседател на Оптштинскиот Комитет Тетово за ССМ (Сојуз на Социјалистичка Младина) а потоа и член на ССМ на ниво на Македонија и член на Сојузната Конференција на Социјалистичка Младина на Југославија.
  • 1967 – Го формираат заедно со Живко Стефановски весникот Полог
  • Од 1967 до 2001 дописник на Вечер
  • Во 1974 завршува ’Југословенскиот Институт за Новинари’ во Белград
  • 1983-1990 – на општесвени функции како Извршен секретар на СКМ и секретар на општинската конференција на ССРМ (Сојуз на слободните работни луѓе на Македонија)
  • Во 1980-тите член на одборот на Одбојкарскиот Клуб Љуботен а во еден период и Претседател. Член на одбојкарскиот сојуз на Македонија и на Југославија (таму и член на претседателството)
  • 1990 – до пензионирањето 1999 работи во Центарот за Социјална работа во Тетово
  • 2011-2015 Претседател на Собранието на Здружение на Пензионери –Тетово. Денес член на истото.


12.03.1981 - Ефтоски (во средина) 
со Лазар Мојсов (лево) и Јован Павлоски (десно)


11.11.2003 - Ефтоски (најдесно) 
на промоција во Музичко Училиште


Весник ПОЛОГ - историја

Локалниот Весник ПОЛОГ е локален тетовски весник кој излегувал со најдолг стаж цели 25 години - од 1967 до 1992 (последен број 643).

Еве ако бил насловен по броеви:

  • Од бр. 1 (1967) - Полог : орган на ССРН-Тетово / главен и одговорен уредник Живко Стефановски = Pollog : organ i LSPP-Tetovë / kryeredaktor dhe redaktor përgjegjes Zhivko Stefanovski
  • Од бр.11 (1968) - поднаслов: орган на општинските организации на ССРН Тетово и Гостивар
  • Од бр.41 (1970) гл.и одг.ур.: Гојко Ефтовски.
  • Од бр.52 (1971) - изл.одделно на алб.и макед.јаз.; период:неделно
  • Од јуни (1971) - повремено: Службен гласник на општина Тетово (на мак,и алб.јаз.со посебна нумерација).
  • Од јан.(1975) - Полог и на турски јаз. 
  • Бр.424 (1983) - гл.и одг.ур.: Живко Стефановски.
  • Од год.19,бр.500 (1986) - поднаслов: весник за општествено-политички и стопански прашања; гл.и одг.ур.: Магдалена Наумовска.
  • Од год.20,бр.510 (1986) - поднасл.:орган за општинските организации на ССРНМ Тетово и Гостивар.
  • Год.22,бр.603-604 (1989) - 45год.слободно Тетово.
  • Од год.22,бр.628 (1990) - без поднаслов.

Борка Аврамова - првиот тетовски вајар

posted Feb 8, 2017, 7:16 AM by Darko Gavrovski   [ updated Feb 8, 2017, 7:22 AM ]

~ 08.02.2017 ~ Борка Аврамова e родена Тетовчанка, првата македонка академска вајарка - автор на првата самостојна изложба на скулптури во Македонија што отворена во Скопје во 1954, воедно беше и првата самостојна изложба на жена-уметник кај нас.
Таа го задолжува родното Тетово со споменикот ПОБЕДА во 1962. кое денеска се наоѓа покрај Домот на Културата во центарот на градот.

Ова е обид за прв пат детално да се престави делото на оваа Тетовчанка пред нејзиниот град:

Борка Аврамова во своето ателје


Борка Аврамова во своето ателје


‘Девојка која седи’
теракота, 1960-ти


Човек од Планина
1962. теракота
МСУ Скопје


Циклус ‘Жена’
теракота - 1960-ти


‘Бизон’
1960-ти - Глиптотека Загреб


’Глава на Албанец’
1954.
Национална Галерија


‘Девојка која стои’
1977. Загреб






Биографија

Борка Аврамова е родена во Тетово на 09.октомври 1924.

Во Скопје завршува Основно училиште, Гимназија и Уметничка школа (1945-1948). По ова заминува во Загреб каде Скулптура студира на Академијата за Ликовни Уметности (1948-1953) во класата на Проф. Фране Кршиниќ. Во Загреб го запознава и во 1950. се мажи за акдемскиот сликар Светозар Домиќ (Сплит, 02.08.1918 — Загреб, 30.01.1993). Со него имале само една ќерка која починала без да остави свои наследници.

Во 1953. се враќа во Скопје каде станува член на ДЛУМ (Друштвото на Ликовни Уметници на Македонија). Во Скопје останува до 1960. каде учествува на самостојни и изложби на ДЛУМ. Во 1954. ја организира првата самостојна скулпторска изложба воопшто организирана во македонската историја од еден македонски вајар (скулптор) во ’Домот на Градежниците’ во Скопје.

Од 1959-1960 е студиски престој во Париз како стипендист на Фондот Моша Пијаде. 

Во 1960. се враќа во Загреб каде истата година станува член на УЛУХ (Удружење Ликовних Уметника Хрватске) организира бројни самостојни изложби и изложби како дел на УЛУХ. Од 1960-1963 е соработникво државната Мајсторска работилница на проф. Фране Кршиниќ во Загреб. 

Нејзин основен материјал е глина и бронза, а во подоцнежниот период теракота. Ги работела идејните решенија за споменици (Петрова Гора и Макљен). Делата и се наоѓаат во галерии, музеи и приватни збирки ширум светот.

Во Македонија има околу 25, можеби нешто повеќе дела на Борка Аврамова, земајќи ги предвид „Споменикот Победа“ во Тетово (1962) и мермерната парковска скулптура („Бизон“, 1967) во Прилеп. Најголемиот број е во посед на приватни лица, додека Националната галерија на Македонија во својата колекција има 4 дела, а по едно имаат МСУ, МАНУ, Музејот на Македонија и Дом на културата „Ацо Шопов“ во Штип.

од 1960. во Загреб останува трајно да живее и твори се до својата смрт 25.март 1993.


Нејзиниот Споменик на Победата во Тетово

Борка Аврамовска му се оддложи на својот град со траен споменик во центарот на Тетово, изграден во 1962.
Тетовчани ретко знаат дека споменикот оргинално наречен ПОБЕДА (со ова оргинално име бил направен. денес неправилно наречуван ‘споменик на револуцијата’) кое се наоѓа во центарот на Тетово, до денешниот дом на Култура е всушност е изграден од Тетовчанката Борка Аврамовска.
Тој е изграден по конкус на кој победува нејзиното идејно решение во 1962, а поставен пред тогашната зграда на Општина Тетово (денес покрај Домот на Култура).


Ликовен Израз

Ликовните критичари вака го оценуваат нејзиниот опус:
Првите дела се одликуваат со прочистување на поединостите во корист на цврстит волумен (Каракачанка 1954, портретот Радмила 1958, Јенвски 1959). Изложила портрети со етнографски обележја, но со модерна форма и без класични анатомски пропорции од кои најпозната е ’Албанец’ од 1954.
Својот ликовен израз го гради на портретот кој завзема значајно место во нејзиното дело (Д. Иванишевиќ, 1961, Дафне 1961. и 1963. и Ј.Каштелан 1962).
Истражувајќи ги вајарските форми таа понекогаш создава форми од истото дело (Брѓанин 1, 2 и 3). Во композицијата ‘Бизон’ остварува чиста сугестивна форма (Лежечки Бизон 1961, Композиција 1962); Своевидно поврзување на скулптура и слика (Циклус Глифи 1974).


Изложби

Аврамова има бројни преставувања од кои голем број самостојни изложби или изложби заедно со својот сопруг Домиќ.

1954. Прва самостојна изложба - Скопје, Дом на Градежниците
1955. дел од Биенале на медитеранските земји - Александрија, Египет
1956. дел од Медитеранско Биенале во Милано и Ријека
1956. дел од Меѓународна изложба на графика и скулптура во Carrara
1962. Втора самостојна изложба - Загреб, Salon ULUH
1962. изложба со сопругот - Сплит, salon ULUH
1963-1964. изложби на слики и скулптури дарувани за Скопје - Загреб и Скопје
1964. изложба со сопругот - Загреб, Salon ULUH
1964. Втор Триенале - Белград
1965. Трета самостојна изложба - Милано, Galleria Montenapoleone
1965. Scultura nella casa - Милано
1965. Четврта самостојна изложба - Белград, Salon ULUS
1965. изложба на Дарувани дела 26. juli 1963. – 26. juli 1965. во Скопје
1966. вајарски симпозиум ‘Мермер’ - Прилеп
1966. изложба со сопругот - Сплит, Galerija umjetnina
1966. изложба со сопругот - Задар, Moderna galerija
1967. изложба со сопругот - Ријека, Salon doma JNA
1967. дел од изложба ‘Југословенски Портрет’ - Тузла
1968. дел од Меѓународна изложба на отворен простор во Legnano
1970. Загреб, Zagrebački salon
1970. Петта самостојна (ретроспективна) изложба - Скопје, Уметничка Галерија
1970. Ликовни средби - Суботица
1970. Peti zagrebački salon - Загреб
1971. дел од ‘Скулптури на жени во Хрватска’ - Gliptoteka JAZU u Zagrebu
1972. Шеста самостојна изложба - Загреб, Galerija Dubrava
1974. Kiparstvo XIX i XX st. u Hrvatskoj, Загреб
1975. Šesta izložba Saveza likovnih umjetnika Jugoslavije, Сарајево
1975. дел од Меѓународна изложба на отворен простор во Legnano
1975. Recentna hrvatska likovna umjetnost, Загреб
1977. 20 godina hrvatskog kiparstva, Загреб
1978. Седма самостојна изложба - Загреб, Galerija Lotrščak
1978. Ликовна Колонија - Примоштен
1978. Вуковар
1979. Винковци

Во 2012 постхумно се организираше во Скопје голема ретроспективна изложба на целокупниот опус на оваа значајна македонска вајарка (повеќе: ОВДЕ)



Извори:

  • Dimče Koco: Prva samostojna izložba na Borka Avramova. Nova Makedonija, 11(1954) 29. X.
  • Elena Cvetkova (E. C): Snaga volumena. Večernji list, 4(1962) 874(7. V), str. 7. 
  • Josip Depolo: Privrženost figuraciji. Vjesnik, 23(1962) 5477(22. V), str. 7. 
  • Vladimir Maleković: Inspirirani Skopljem. Vjesnik, 25(1964) 6330(1. X), str. 6. 
  • a.c.: Gallerie milanesi. L’Italia (Milano), 1965, 29. IV. 
  • Josip Budak: Likovno osvježenje. Narodni list, 17(105)(1966) 791(26. XI), str. 7. 
  • Vanda Ekl: Dvije izložbe tri autora. Suštinska vrijednost volumena. Vjesnik, 27(1967) 7168(2. II), str. 6. 
  • Miodrag Kolarić: Avramova (predgovor katalogu izložbe). Skoplje 1970. 
  • Grgo Gamulin: Izgubljeni spomenik. Hrvatsko sveučilište, 1(1971) 19(22. IX), str. 13. 
  • Vladirnir Maleković: Žena, stvoritelj i stvaralac. Vjesnik, 33(1972) 9001(10. III), str. 5. 
  • Juraj Baldani: Avramova i Domić. Čovjek i prostor, 20(1973) 245, str. 31. 
  • Oltre sessanta scultori alla XI-a Mostra internazionale di scultura all’aperto. La Prealpina (Legnano), 1975, 24. IV. 
  • Žarko Domljan: Borka Avramova (predgovor katalugu izložbe). Zagreb 1978.

ЦИА: Тетовскиот АЕРОДРОМ - најмодерен на Балканот

posted Feb 1, 2017, 4:06 AM by Darko Gavrovski   [ updated Feb 1, 2017, 5:15 AM ]

~ 01.02.2017 ~ Аеродромот во Тетово, во ново-објавените документи на ЦИА
STORMOVIK - споменуван како најчест тип 
воени авиони стациониран на Тетовскиот Аеродром
Пред некој ден напишав сторија за сите ново-објавени документи на ЦИА (централната разузнавачка служба на САД) а се однесуваат на Тетово од 1945-1995 (види го текстот: ОВДЕ)

Помеѓу 65-те документи релевантни за проучување на тетовската историја во овој период, се издвојуваат како посебно интересни оние за ТЕТОВСКИОТ АЕРОДРОМ.

Постарите Тетовчани знаат дека кај село Жеровјане, јужно од Тетово имало ‘спортски аеродром’ во 1960-тите кој најчесто бил користен за спортски активности на Аеро-Клубот од Тетово, каде се организирале и падобрански слетови и натпревари.

Но, не верувам дека ги знаат ново-објавените податоци дека тој Аеродром почнал како Воен Аеродром, НАЈМОДЕРЕН НА БАЛКАНОТ (како што се наведува во Документите), со 250 авиони и користен од Советската Армија за можни напади на Грција и Турција!

Овој аеродром се споменува само во документи од 1948 до 1952 и не повеќе. Најверојтно причината за опаѓање на неговата важност се крие токму во тоа што бил користен и опремен од Советската Армија, а по информбирото и нарушување на односите меѓу Југославиај СССР морала да се повлече од овој Аеродром нивната армија. Затоа подоцна е познат само како мал спортски аеродром. Денес, целосно напуштен и уништен за воопшто да не се користи.


Првпат во документи на ЦИА се споменува на 19.07.1948 (СЛИКА 1 ДЕСНО) во извештај од 1 страница насловен ‘Аеродромите во Тетово и Врбаско’ во кој се наведува дека е скоро завршен и може да се смета за НАЈМОДЕРЕН на БАЛКАНОТ. Во тој момент има 230 авиони. Целиот текст преведен:

Тетовски Аеродром - Градењето на голем аеродром беше неодамна завршено во јужна Србија. Се вика Аеродром Тетово, и може да се смета за најмодерен на цел Балкански Полуостров. Има бетонска писта 2500 м. долга и 150 м. широка и има модерни инсталации. Аеродромот е лоциран 8 км од Тетово на левата страна од патот од Тетово за Битола. Градбата на овој аеродром беше изведена на барање на Советските власти и под супервизија на Советски експерти. Околу 230 нови типови на борбени авиони и средни бомбардери од Советско производство, се моментално распоредени на Аеродромот.



На 20.12.1948 (СЛИКА 2 ДЕСНО) во голема анализа на Воздухопловните сили на Југославија (на 13 страници), стои дека во Скопје 3-тиот воздушен регимент со 3 аеродроми во Скопје, Тетово и Куманово. Во Тетово: во моментот 250 авиони, и скоро завршен со намера од Русите да биде централна база на Балканот, за напади на Грција и Турција ! Целиот текст преведен:

Тетовскиот Аеродром е втор по големина (по тој во Скопје) доделен на 3-тиот воздухопловен регимент. Пред скоро време беше завршен: Русите имаат намера тој да биде најмодерен Аеродрм на целиот Балкански Полуостров, кој мора да биде користен од Руските Воздухопловни Сили.

Овој Аеродром има метална писта 2000 м. долга и 150 м. широка. Има модерна опрема за комплетни операции за еден најсовремен аеродром: опрема неопходна за ноќно летање па дури и школа за ноќно летање. Овој аеродром е сместен 8 км. на левата страна од патот кој води од Тетово кон Битола, и моментално е целосно видлив од воздух.

Модернизиран е и проширен на барање на Советските воени власти. 250 авиони се сместени тука: 10 ескадрили на борбени авиони и 80 ескадрили на бомбардери вклучувајќи модели YAK, Stormovik, Petlyakov и Martin.

Овој Аеродром се смета за централна база во случај на итна потреба на вклучување на овие авиони во одбрана на јужна Србија и нивни напади на Грција и Турција. Ова е главна база на сите авиони од СССР каде овие авиони товарат нафта и бомби, и на враќање, извршуваат нови напади врз нивни цели.


20.12.1949 – наведува дека во Скопје има скриено депо за нафта од 4500 тони, наменето за Аеродромите во Тетово и Скопје и скопскиот гарнизон.



На 10.02.1951 (СЛИКА 3 ДЕСНОима повторно опис на Тетовскиот Аеродром посочувајќи дека има 7 ескадрили на борбени авиони и 14 ескадрили на бомбардери. Ова е и последното споменување на Аеродромот во овие документи. Целиот текст преведен:

Тетовскиот Аеродром е преставен на мапата секција ’Софија 21/42’. Има бетонска писта 2000 на 15 м и опрема за ноќно летање. 7 ескадрили на борбени авиони и 14 ескадрили на бомбардери се стационирани на терен. Тие вклучуваат модели: YAK, Stormovik, F-2 и Martin 47.



Последно споменување на Тетовскиот Аеродром во овие документио е од 29.08.1952 (СЛИКА 4 ДЕСНОво кој во детален извештај на 4 страни за спремноста на воздухопловните сили на Југославија, се наведуваа дека дивизијата ‘Стормовик’ е со седиште во Скопје а покрива 7 аеродроми, меѓу кој и Тетово-Југ.



Ова воедно е последното споемнување на Аеродромот Тетово, и постепено бледнее неговото значење.

Ај, можеби во некое идно време Тетово повторно ќе добие свој Аеродром... нормално: најмодерен на Балканот... ;)





























Тетово во новo-обjавени документи на ЦИА (1945-1995)

posted Jan 26, 2017, 9:12 AM by Darko Gavrovski   [ updated Jan 26, 2017, 3:05 PM ]

~ 26.01.2017 ~ ЦИА со документи за Тетово (1945-1995). Агентите на ЦИА со интерес за тетовска касарна, тетовскиот воен аеродром, стопанството, волнарскиот комбинат и албанското прашање. Во детали до тоа какви видови крави има на Земјоделскиот институт во Тетово и колку е широчината на патиштата...

Статистика:

Вкупен број и релевантност

  • Вкупно документи во кои се споменува Тетово = 89 
  • Историски релевантни = 65
  • Историски нерелевантни = 24
    Почетни и крајни документи
    • Најстар документ = 02.11.1945 
    • Најнов документ = 21.12.1995 

    Јазик

    • англиски = 88 
    • француски = 1
    Број на док. по декади (од 65 релевантни)
    • 1940-ти = 11
    • 1950-ти = 45
    • 1960-ти = 2 
    • 1970-ти = 3 
    • 1980-ти = 1
    • 1990-ти = 3
    Најмногу во една година
    • 1951 = 16 
    • 1950 = 15
    Околу 13.милиони страници на нови декласифицирани и претходно заведени како ‘Врвна Тајна’ и никогаш не објавени документи од ЦИА (Централната Разузнавачка служба на САД) беа пред 1 месец објавени на интернет. Тие го опфаќаат периодот од 1940 до 1995.

    Во нив има илјадници документи за Македонија и Југославија, но јас заради темата на страницата се потрудив да истражам што е пишувано за Тетово. Што шпионите во тоа време исвестувале за Тетово и што како информација за Тетово стигало до Вашингтон.

    Јас се потрудив да ги исчитам сите за да неморате вие, и овде ви давам целосен пресек.

    Овие документи се вреден историски извор, за сите истражувачи на периодот од 2.светска војна до 1995. Сите документи можат да се погледнат на интернет страницата на ЦИА: https://www.cia.gov/library/readingroom/

    При претрага, Тетово се споменува во точно 89 документи, од кој најмалите се на 1 страница а најголемите на 700 страници. За вас ги прелистав сите и подолу за прв пат ви давам анализа што се од Тетово било од интерес за Вашингтон.

    Во овие 89 документи во кои се споменува наше Тетово (има 101 но другите се за градчето со исто име во Бугарија), дури 65 се со историско значење и може да се извлече релевантен податок. Останатите 24 се општи документи за Југославија или Македонија во кои Тетово само се попатно се споменува (пример: при набројување градови, научни анализи за географија и сл.).

    Најстариот документ кој се однесува на Тетово е од 02.11.1945 (испратено од Лондон за Вашингтон, во кој се споменуваат на 26 страни шпиони од Балканот и кодирани имиња и меѓу нив, на стр.11, дека за соработник се понудил тогашниот Тетовски Муфтија !) СЛИКА 1 ДЕСНО. 

    Најновиот документ е од 21.12.1995 (каде во погoлем извештај за кризата во бивша ЈУ, се споменува проблемот со тензиите околу тетовскиот универзитет).

    Што содржат овие 65 документи за Тетово, од кои најголем дел се од 1940-тите и 1950-тите?

    Воени информации

    Најголем дел од нив се она што навистина ЦИА ја интересирало а тоа се шпионски информации за воени информации и распоред на воската. Најчесто се тоа цели списоци од над 10-тина страни за распоред на војската низ цела Југославија па се споменува накратко што има и во Тетово. По датум на извештајот:

    17.10.1947 – Во Тетово е стационирана 2-рата тенковска дивизија со 11 моторизирана бригада,

    07.11.1947 – дека 2-рата оклопна дивизија има 1 бригада и во Тетово 

    08.04.1948 – дека Тетово е во 5-тата Армиска Област со стационирана 5-та Оклопна Бригада

    18.10.1948 – во детална листа што содржи 5-тиот Армиски Корпус, стои дека во тетово е стационирана 32-та Тенковска Бригада

    17.03.1949 – во ургентна дојава стои дека Војската има 27 магацини за оружје вкопано на двете страни на Шара кон крајот на 1948. Некои од нив се околу 8 тетовски планински села. 

    17.11.1950 - 13.окт 1950 специјален батаљон на Југословенската војска пристигна во Тетoво и започна реквизиција на домови за трупите и офицерите. Околу 1000 се очекува да пристигнат од Сараево.

    31.01.1951 – Распоред на 42.дивизија (од Тетово во Охрид) со седиште во Кичево. Во Тетово има 45 луѓе со претпоставен Живко Лечовски 

    14.02.1951 – Еден од ретките документи кој се однесува само за Тетово. На 2 стр има детална информација и опис на касарната во Тетово каде бил сместен 87.пешадиски полк на чело со словенечкиот Мајор Фердо Толар. Следи листа колку пушки имаат, колку телефони, радио станици и др. Покрај тоа има и една Тенковска единица со 15 тенкови од советско и германско производство. - СЛИКА 2 ДЕСНО

    20.12.1951 – 96.внатрешен батаљон на КНОЈ е со седиште во Гостивар и има 3 оддели, од кои 1 во Тетово.

    01.12.1970 - На 65 страни извештај за Југословенската Војска по градови. На стр.52 е описот на Касарната во Тетово (обезбедена, 4 бараки во форма на Т, 3 гаражи, 2 придружни згради, 20 возила од еден вид (пречкртано кои) и 40 возила од друг вид (пречкртано кои) - СЛИКА 3 ДЕСНО

    01.07.1983 – Во листа на фотографии на 700 стр од воени инсталации од цел свет, стои во списокот опис на фотографија и од Тетово со наслов Тетovo Ammunition Depot East Construction (Магацин за Оружје во Тетово). За жал објавена е само листата на фотографии но не и самата фотографија.

    Тетовскиот Аеродром

    Голем интерес агентите на ЦИА покажале и за тогашниот Тетовски  АЕРОДРОМ. Се работи за Аеродромот кај Жеровјане јужно од Тетово, кој постарите Тетовчани во 1960-тите и 1970-тите го памтат како спортски Аеродром на Аеро клубот во Тетово.

    Се наведува дека е завршен пролетта 1948 на барање на Советите. Тој во 1940-тите и 1950-тите се споемнува во овие документи како Најмодерен Воен Аеродром на Балканот. Бил 2500 м долг и 150 м широк, на 8 км јужно од Тетово на левата страна од патот кон Гостивар. Најверојатно неговата важност опаѓа после информбирото и повлекување на Советите, што зборува зошто се споменува само од 1948 до 1951.

    Заради тоа што ова е интересно и досега не опишано прашање деновиве ќе пуштам посебен текст само за темата Тетовскиот Аеродром во документите на ЦИА.

    Инфраструктура и Администрација

    Агентите известуваат за градење на новата железничка пруга Скопје-Тетово-Гостивар. Тоа всушност е замена на старата теснолинејка (градена уште од  1916) со нова стандарна поширока пруга. Дека оваа изградба е во тек кратко информираат во докуемнтите од 04.04.1949, 17.01.1951 и 10.01.1952. Во извештајот од 27.10.1950 пишува дека тогашната (стара) пруга е со ширина 600 мм и дека во Тетово има Станица со водна пумпа. Спред извештајот од 31.05.1951 стои дека делот од Скопје до Радуша бил завршен 1950, а сега се гради од Радуша до Тетово  при што ќе има 3 тунели во вкупна должина од 567 м. Инаку, новата пруга е пуштена 1952.

    Се известува и за електрификацијата на Југославија, при што за Тетово стои дека во Македонија пред војната само 10-тина села околу Тетово и Скопје биле осветлени а сега многу повеќе (извештај 07.07.1949); дека во 1949 електричната линија Тетово-Гостивар-Вруток е завршена, а сега е завршена и Тетово-радуша со линија од 35.000 волти (извештај: 08.03.1950). При анализа на електрификацијата на цела Македонија, наведува дека меѓу другите градови базна трафостаница има и во Тетово (извештај: 22.05.1950)

    Уште во неколку документи кои ја опишуваат инфраструктурата во Југославија накратко е посочено за Тетово дека: има мост на кај Вардар со челична конструкција 80м долг и 6 м широк, и капацитет од 70 тони (10.12.1950); дека патот од скопје до Тетово е солиден со ширина од 6-10 м (21.12.1950); или дека 1950 е изграден патот Тетово-Качаник (08.03.1951)

    Известувања има и за административни прашања. На 12.11.1952 известуваат за изборите за Народното Собрабие на Македонија од 03.дек 1950, каде пишуваат: ГРАД Тетово - 13341 гласач, гласале 11410 од кои 11217 за Народниот Фронт (СРЕЗ Тетово 35733 гласачи од кои гласале 30909 од нив 30707 за НФ). Во документ од 01.01.1957 известуваат за Административна поделба од 22.јун.1955 при што нагласуваат дека Тетовски срез има: Незејоделско население 23,8%, а неземјоделски приходи 58,3%.

    Агентите известуваат во огромни извештаи и за Здравството во Југославија. При тоа Тетово се споменува: дека имало епидемија на Catarrhal Ophthalmia (коњуктивитис) во 1946-47 (извешетај 05.05.1950). Во листа на доктори низ Југолсвија во Тетово ги наведува Др. Фиданчо (без презимето) и Др. Џафер Елбасани (извештај 21.09.1950). Во Скопје има Македонска Медицинска Асоцијација формирана 1946 со 220 членови со подружници во 8 града меѓу кои и Тетово (извештај 23.04.1952). Во јуни и јули 1952 бил организиран тим од 7 различни доктори и 40 асистенти од Скопје кои 2 месеци оделе на терен на здравствени прегледи низ Тетовските Села (извештај 24.02.1953)

    Стопанство

    Вашингтон се интересирал за сите аспекти на живот, а особено стопанството на Југославија. Во детални извештаи Тетово се споменува неколку пати: За видот на стока (црвени украински говеда) кои се одгледувале на Земјоделско-Технолошкиот Институт во Тетово (извештај 21.11.1950 и 15.06.1951). Во детална анализа каков вид храна се произведува во Југославија по градови, во делот за ‘Јаболки’ наведено е дека се одгледува во околината на Тетово (изв. 16.11.1953). 
    Има детален извештај и што работи и што градела градежната компанија ‘Бетон‘ при што се напоменува дека има подружници во 5 града меѓу кои и Тетово (изв. 29.04.1953) и дека оваа компанија го градела Волнарскиот Комбинат во Тетово (изв. 24.01.1951).

    Волнарскиот Комбинат во Тетово

    Најголемиот дел на информации од стопанството во Тетово се за градбата на Волнарскиот Комбинат во Тетово (подоцна преименуван во ТЕТЕКС) во дури 14 документи. Инаку Тетекс е пуштен свечено во употреба на 25.мај 1951 (известува на 02.07.1951). Најчесто ова се извештаи од дневни весници преведени на англиски за да може да ги користи ЦИА.

    Дека е започнат да се гради уште во 1949 пишува во извештаите од 10.03.1950 (на 15,5 хектари) и 10.08.1950. Потоа има многу известувања дека е во тек градба на таков комбинат (03.02.1950, 03.05.1950, 03.08.1950, 23.02.1951).
    Инсталирана е предилница со 11.000 преѓи, а ќе почне пробно во март 1951 со капацитет од 7000 кг преѓа (извештај 03.04.1951 и 28.05.1951). Дојдени се експерти од Словенија и Хрватска  а ќе има 2000 вработени за кои се градат 6 стамбени згради со по 18 стана. Очекувано 500 тона текстивл во 1951 и 2000 тона во 1952 (извештај 11.07.1951). На 08.мај 1951 започна експериментално производство а комплетирана ќе има 10.000 преѓи на 24 машини (извештај: 20.07.1951)

    Во планот за развој на Југославија од 1953, наведено е дека за Тетово се планира Текстилниот Комбинат да произведе до крај на 1954: 1900 тони памучна преѓа и 30 милиони М2 ткаенина (извештај: 09.06.1953)

    Албанското малцинство

    Неочекувано за Тетово, оваа тема е многу слабо застапена во известувањата до Вашингтон и само како напомена во детални анализи на ниво на Југославија.

    Најраните документи за оваа тема се за Про-Титови избеглици кои пребегале од Албанија: дека дел од нив прво биле населени во Сараево, па живееле и работеле под заштита на државата во Тетово, за потоа да бидат префрлени во Белград (извештај 05.07.1951). Ова е потврдено и во извештајот од 03.06.1952.
    Од друга страна известуваат и за Анти-Титови инфилтрации од Албанија во Југославија, при што тимот на Bajram Dobrodolli бил инфилтриран од Пешкопеја за реоните на Челопек и Добридол (извештај: 28.09.1950).

    Иако очекував да најдам документ околу најтензичната ситуација во Тетово во овој период - Албанските демонстрации од 1968 - таков документ нема. Единствено во една анализа (од 07.02.1969) за кризата во 1968 на Косово, кратко се наведува дека таа се прелила и во Тетово со Демонстрации во кои главно барање било присоединување на Тетово кон Косово. Истото само накратко се потврдува во една пообемна анализа многу години подоцна од 01.05.1979 (наведувајќи дека демонстрациите во тетово биле на 28.декември 1968).

    Дури многу подоцна (во последните документи од 1995) повторно и пак накратко се известува за ова албанското малцинство (како што е наведено во документите), а се однесува на посочување дека во Македонија има опасност од тензии околу Универзитетот во Тетово (извештај за улогата на УНПРОФОР од 08.03.1995 и друг од 21.12.1995)


    Последниот, всушност е и најнов документ од овие новообјавени на ЦИА а се споменува Тетово... во исчекување на нови што допрва ќе се објавуваат...



    При цитирање на текстов да се наведе извор: Дарко Гавровски / портал 'Тајните на Тетово' / gavro.com.mk

    1-10 of 68